Bir Müslümanın yaptığı bütün işler, ya Tâattır yani ibadettir veya Ma'siyyettir yani günahtır, isyandır yahut da Mubahtır. Bunun için bütün işler; Tâat, Ma'siyyet ve Mubah olmak üzere üç kısma ayrılır.
Günahlar, niyetsiz veya iyi niyet ederek işlenirse, günah olmaktan çıkmaz. (Ameller, niyete göre iyi veya kötü olur) hadis-i şerifi, tâatlara ve mubâhlara niyete göre sevap verileceğini bildirmektedir. Bir kimse, birinin gönlünü almak için başkasını incitse veya başkasının malı ile sadaka verse, yahut haram para ile mektep, câmi yaptırsa, bunlara sevap verilmez. Bunlara sevap beklemek, cahillik olur. Zulüm, günah, iyi niyet ile işlenirse, yine günah olur. Böyle işleri yapmamak sevaptır. Bilerek yapılırsa, büyük günah olur. Günah olduğu bilinmeden yapılırsa, Müslümanların çoğunun bildiği şeyleri, bu kimsenin bilmemesi, öğrenmemesi de ayrıca günah olur.
Bir kimse, içki içen arkadaşlarının gönlünü hoş etmeyi niyet ederek onların masasına otursa; “Ben şarap içmiyorum, arkadaşlarımın gönlünü kırmamak için oturuyorum. Böyle yapmak caizdir zira hadis-i şerifte; (Amel niyete göre değerlenir) dese bunların hiçbiri doğru olmaz. Çünkü niyet, ibadetlere ve mubah işlere tesir eder. Haram işler, iyi niyet ile câiz olmaz. Yiğitlik göstermek veya para, mal kazanmak için gazâ eden kimse, cihâd sevabı kazanmaz. Mubahlar iyi niyet ile yapılınca, hayır olup sevap kazanılır. Fakat, mümin kardeşinin gönlünü hoş etmek niyeti ile haram işlemek, câiz olmaz ve bu kimse, (Mümini sevindireni, Allahü teâlâ sevindirir) hadis-i şerifine uymuş olmaz. Ancak zaruret ve fitne uyandırmamak için, içmemek şartı ile oturabilir ise de, önceden bundan sakınmak lazımdır.
Riyâ ile ve Hakkı bâtıl ile karıştırarak mevki sahibi olmak câiz değildir. İyi niyet ile olsa da, câiz değildir. Çünkü, haramları ve mekruhları, iyi niyet ile yapmak câiz değildir. Hatta, bazı haramların iyi niyet ile yapılması, daha büyük günah olur. Niyetin iyi olması, tâatlarda, ibadetlerde faydalı olur. Mubâh, hatta farz olan bir amel, niyete göre günah olabilir. Günah işleyenin; “Sen kalbime bak! Kalbim temizdir. Allah kalbe bakar” sözünün yanlış, hatta zararlı olduğu buradan da anlaşılmaktadır.
İbadetin kıymetli olması, şartlara bağlıdır. Müslüman, faydasız şeyler ile vakit geçirmez. Hazret-i Ebu Bekir buyurdu ki:
"Biz, bir harama düşmek korkusundan dolayı, yetmiş helâli işlemekten sakınırdık."
Bunun için, kimse ibadetine güvenmemelidir. Çok ibadet yaptığı için tekebbür etmemelidir. İbadetin kabul olması için, niyetin hâlis olması, yani yalnız Allahü teâlânın rızâsı için yapılması lazımdır. Bu ihlâsı elde etmek kolay değildir. Nefsi temizlemek takvâ ile olur. Takvâ, haramlardan sakınmak demektir. Nefsi temizlenmeyen kimsenin ibadetlerini ihlâs ile yapması çok güçtür.
İmam-ı Gazali hazretleri buyuruyor ki:
"Bu dünyada herkes yolcudur. Geldik gidiyoruz. Yolcuların birbirlerine yardım etmesi, el ele vermeleri, kardeş gibi olmaları lazımdır. Her Müslüman böyle düşünmelidir. Vazifesine başlarken, Müslüman kardeşlerime yardım etmek, onları rahat ettirmek için çalışacağım. Din kardeşlerim benim işimi gördükleri gibi, ben de, onlara hizmet edeceğim demelidir. Her Müslüman iyi bilsin ki, bütün sanatlar, farz-ı kifâyedir. Bunu düşünerek, bir sanata yapışmak, ibadet etmek olur. İster kitablı kâfirler keşfetsin, ister kitabsız kâfirler bulsun, her sanatı öğrenmek ve hele, harp vâsıtalarını en modern, en ileri şekilde yapmaya çalışmak farzdır. Bu vâsıtaları yapabilmek için, gerekli ilimleri, dersleri mekteplerde, bu niyet ile okutmak ve okumak hep ibadet olur. Namaz kılan insanın bu niyet ile, her işi ibadet olur. Namaz kılmayanların her hareketi de günah olur. O halde, her Müslüman, namazını kılmalı, sonra farz olduğunu düşünerek, vazifesini yapmalıdır. İş görürken niyetin doğru olmasına alamet, insanlara faydalı olan bir meslek, bir sanat seçmektir. Yani, öyle bir iş görmeli ki, eğer o iş olmasa, Müslümanlar sıkıntı çekerdi. O halde, keyf, oyun ve benzerlerine, sanat dense de ve haram işleyenlere sanatkâr ismi verilse de, bunları yapmak ibadet olmaz. Hatta, haram olmayan, mubah olan, fakat insanlara lüzumlu olmayan sanatları seçmemelidir.”
İmam-Rabbani hazretleri; "Amel ve ibadet, niyet ile dürüst olur. Bütün ibadetlerin kabul olması için, Allahü teâlâ için yapılması ve böyle niyet edilmesi şarttır. Kötü niyetler, ibadeti bozar" buyurmaktadır.
Sâlim bin Abdullah hazretleri, Ömer bin Abdülaziz hazretlerine yazdığı bir mektupta; "Bilmiş ol ki, Allahü teâlânın kuluna yardımı, niyeti nispetindedir. Kimin niyeti tam ve doğru olursa, Allahü teâlânın yardımı da o kimseye tam olur. Kimin niyeti eksik olursa, Allahü teâlânın yardımı da, o nispette azalmış olur" buyurmuştur.
Netice olarak, Peygamber efendimizin buyurduğu gibi:
(Allahü teâlâdan başkası için her kim ne işledi ise, karşılığını ondan istesin, denilecektir.)
Yorumlar
